Falcon Beyaz Antistatik Ameliyathane Sabo Terliği (Otoklavlanabilir Steril Ameliyathane Terliği)

       






STATİK ELEKTRİK NEDİR ?

İletken olmayan bir cismin yüzeyinde elektrik mevcut ise ve burada tutulmuş veya kaçmasına izin verilmiyorsa buna statik elektrik denir.

Doğru ürün kullanımı çok önemlidir. Yapılacak ufak hatalar daha sonra telafisi olmayan hatalara ve kazalara sebebiyet verebilir. Bu yüzden kullandığınız ürünün iletkenlik derecesini firmalardan isteyin ve bünyenizde test etme sistemi kurmayı denemenizde mutlak fayda vardır.

Statik elektrik günlük yaşantımızda ve bir çok alanda bizler için tehdit oluşturmaktadır. Birçok alanda statik elektriğin önemi bilinmesine rağmen tehlikenin boyutu hakkında gerekli bilgi ve tecrübe eksikliği vardır. Bunlardan en etkili çözüm ayakkabı ve terlikler ile yapılan saptırmalardır.

Bu alanda ürünler 3' e ayrılabilir

1) Conductive (İletken) ürünler 
2) Antistatik Ürünler
3) ESD Ürünler

* İletken Ayakkabı

Elektrik iletkenliğine sahip ayakkabılar, elektrostatik birikimlerinin en aza indirilmesi durumlarda ve elektrik cihazlarından veya üzerinde elektrik bulunan çıplak kısımlarından gelebilecek elektrik şoku tehlikesinin tamamiyle ortadan kaldırılmış olduğu durumlarda kullanılır. Bir ayakkabının tam olarak iletken sayılabilmesi için yeni iletken elektrik direncinin üst sınırı 100kΩ (10⁵) olarak belirtilmiştir.

* Antistatik Ayakkabı ve Terlik

Antistatik Ayakkabı ve terlik,elektrostatik yüklerin dağıtılarak elektrostatik birikimlerin en aza indirilmesinin gerekli olduğu durumlarda ve elektrik cihazlarının üzerinde lektrik bulunan çıplak kısmlarından kaynaklanabilecek elektik şoku riskinin tamamiyle ortadan kaldırılmadığı durumlarda giyilmelidir.

* ESD Ürünler

Elektronik Telekominikasyon alanlarında cihazların ve sistemlerin üretim,bakım ve tamir aşamasında kullanılan ayakkabı ve terliklerdir.


Not : Falcon Antistatik Ameliyathane Terlikleri (Temiz oda terlikleri) Antistatik şemasında görüldüğü gibi Antistatik ürün aralığına sabit olup en iyi antistatik standartı ESD değerlerine yakın bir antistatik değerine sahiptir.   




ANTİSTATİK ELEKTRONİK LABORATUVAR ORTAMI


 AT & T Bell Laboratuarları bilim adamlarına göre, günümüzdeki tüm elektronik malzeme arızalarının %25’i ESD (Elektrostatik Hassas Malzeme) hasarlarından oluşmaktadır. Çalışır durumdaki malzemelerin %50’sinin hasar görmesinin sebebi de ESD olayıdır. Dünyadaki ESD malzeme arızalarının günümüze kadar yaklaşık olarak toplam değerinin 25 trilyon dolar olduğu tespit edilmiştir .
İnsan vücudu bir direnç olduğu kadar aynı zamanda bir kondansatördür. Vücudumuzda en yüksek oranda statik yük oluşturan olaylardan biri, halı üzerinde yürümektir.


 

  Şekil 1.1 Ayak ile zemin arası statik yüklenme
Şekil 1.1’ de ayak ve zemin arasında oluşan kapasite etkisi gösteriliyor.


                                          DV = DQ / C       …………………………………[1.1]                                           
                                         DV =  [(DQ/C).(RC/Dt)].[1-e ^(-Dt/RC) ]……………  [1.2]


 Burada A ayağın alanı, E ayak ve zemin arasında (hava dielektrik ortamında) oluşan kapasitenin elektrik alanı, ΔV potansiyel farkı, Δq bir adımda oluşan yaklaşık statik yüklenmedir. Elektriksel alan ve sığa denklemleriyle, vücudun yaklaşık direnci R 100 M Ώ alınarak, bir adımdaki yüklenme miktarı yaklaşık 4 KV. olarak bulunur. Zamana göre yalıtkan halı üzerinde yürüme ile elde edilen yüklenme grafiği çizelge 1.1. de verilmektedir.







 Çizelge1.1. Vinylex halı üzerinde insan vücudunda oluşan statik yüklenme


İki farklı materyalin birbirine sürtünmesi sonucu ikisi arasında diferansiyel şarj (elektriklenme) olayı meydana gelir. Buna triboelektrik olayı denir. İnsan vücudunun kapasitesi erkeklerde 100 ila 300 pF, kadınlarda da 150 ile 500 pF arasındadır ve bu özelliğinden dolayı insan vücudu, özellikle nem oranı düşük ortamlarda yüksek gerilimli bir enerji ile yüklenir. Yüklü bir kimsenin yüksüz bir kimseye teması esnasındaki boşalma akımı bir kıvılcım (ark) oluşturacak kadar kuvvetli ve nükleer elektromagnetik darbeler kadar uzun bir süre (0.5 ila 20 nanosaniye) devam edebilmektedir.


Çizelge1.2.’de insan vücudundaki elektriki büyüklükler verilmektedir. Saniyeler mertebesinde sürtünme ile oluşan bu statik yük, günlük hayatımızda her an yaşadığımız olaydır.

Büyüklük	Kapasite (pF)	Gerilim (kV)	Enerji (mJ)
Maksimum	500	40	400
Ortalama	250	25	78
Tipik	150	15	17
Minimum	100	6	2

Çizelge 1.2. İnsan vücudundaki elektriki büyüklükler


İnsan vücudunun elektrik yükü kapasitesi 0.1 ila 5 mikro-Culon ve boşalma akımları da 10^-12 ila 10^-3 Amper mertebesindedir. En iyi şartlarda insan vücudunda 20,000 voltluk bir durugun gerilim bulunduğu varsayılırsa, böyle bir potansiyelin bir entegre devre bacağına temas etmesi halinde, girişine yaklaşık 20 milijoule’lük enerji verilir ki, bu giriş katının bozulması için yeterli bir güçtür. Üzerimizde binlerce volt statik yük mevcut iken, 250 Volt ile bozulabilecek CMOS yapılı elektronik malzemeye dokunulursa ömrü azalır veya kullanılamayacak hale gelir. Bazı elektronik devre elemanlarının bozulma eşik voltajları çizelge 1.3. gösterilmektedir.

Mosfet	100 V	Schottky Diyot	300 V
Eprom	100 V	Film Direnç	300 V
Jfet	140 V	Bipolar Transistör	380 V
Opamp	190 V	Scr(Tristör)	680 V
Cmos	250 V	Schottky Ttl	1000 V

Çizelge 1.3. Elektronik devre elemanlarının bozulma eşik voltajları 


1980'lerin sonuna doğru elektronik malzeme üreticilerinin ürettikleri cihaz ve malzemelerde arızaların oluştuğu görülüp, tehlikenin üzerinde duyarlılık eşiğine sahip elektronik malzemeleri, muhtemel ESD hasarlarından korumak maksadı bazı uluslar arası standartlar oluşturuldu. Uluslar arası belirlenen ESD şekli şekilde gösterilmektedir. Vücudumuzda indüklenen statik elektrik hem sağlığımıza hem de kullanmış oldukları elektronik cihazlara zarar vermektedir. Elektronik cihazları kullanma ve taşıma esnasında teknik personeller bilerek yada bilmeyerek üzerindeki statik yükten dolayı ona zarar vermektedir.
Elektronik sistem-kart üzerinde EEPROM hafıza malzemeleri var ise kesinlikle dokunulmamalıdır. 12 Volttan yüksek bir voltaj hafızalı malzemenin programına zarar verebilir. Bir çok programlı malzemenin ‘Write’ (yazma) bacağı, 10 Volt ile ‘Enable’(Aktif) olduğunda aktiflenen satırdaki bilgilerde 0 veya 1 bilgisi değerleri değişebilir, veri kaybı olabilir.


Yapılan araştırmalarda statik yükün aniden değil, 1 Mohm'luk direnç üzerinden, yavaş ve eğrisel olarak boşalması gerektiği görülmüştür. Standart boşalma süresi 3 saniye olarak tespit edilmiştir. Elektronik laboratuarda kullanmamız gereken malzemeler, elektrostatik yük oluşturmamalı, üzerimizdeki statik yükü uygun standartlarda toprağa aktarabilmelidir. Bu tecrübelerden yola çıkılarak elektronik malzemelerle çalışma yapılan tüm ortamlarda antistatik malzemeler kullanılarak, statik yüke karşı kesinlikle tedbir alınmalıdır. 




 Şekil1.2. Uluslararası ESD Sembolü


İletkenlerin alan direnci 10⁴-10⁵ ohm arasındadır ve hızlı yük boşalması sağlarlar, yalıtkanların alan direnci 10¹²  ohm'dan büyüktür ve tam bir statik yük kaynağıdır. Bu malzemelerin tam arasında  kalan empedans bölgesi, alan direnci 10⁶-10¹² ohm olan malzeme ise antistatik malzemedir. Elektronik malzeme ortamında sıklıkla kullanılan bazı antistatik malzemeler şunlardır; 


Poşetler: Metalik Poşetler; sürtünmeden dolayı elektronik malzemenin üzerindeki statik elektriği önler. 3 katmanlıdır; antistatik yüzey, iletken yüzey, antistatik yüzey. Antistatik poşetler şekil 1.3.’de gösterilmektedir.   


 
Şekil 1.3. Antistatik Poşetler
Pembe poşetler; statik elektriğin dağıtımını sağlar, tek katmanlıdır. Siyah poşetler; tek katmanlıdır, iletken ortam sağlar. Elektromanyetik dalgalar iletken ortamlardan geçemezler (Faraday Kafesi Özelliği) böylelikle manyetik hafıza barındıran sistemler korunmuş olur. İletken poşetler manyetik alandan bozulabilecek disket vb. malzemelerin taşınması için idealdir 

Ambalaj köpükleri: Pembe olan antistatik, siyah ise iletkendir. 

Masa örtüleri/kaplamaları: 10⁵  ve 10¹² arasında alan dirençleri vardır. GND (Toprak)’ye bağlandıkları iletken direnci 1 Megaohm’dur. Üç katmanlıdır bunlar; antistatik, iletken, antistatik katmanlardır. 

Antistatik bileklik kordonu ve kablosu: Sarı renkli kablo, mavi renkli karbon yedirilmiş bileklik ve kordondan oluşmuştur. Kullanıcı personeli topraklamak sureti ile elektronik kartların zarar görmesini önler. 1-2 Mohm'luk direnç teşkil eder, test cihazlarıyla kullanmadan önce test edilmeleri gerekir. 

Antistatik önlük ve ayakkabılar: Önlükler değişik boylarda, %89 naylon, %11 karbon alaşımlıdır. Karbon yedirilmiş kumaş, elektriğin iletkenliğini sağlar. Dışarıdan  yada kıyafetlerin oluşturacağı statik yüklenmeyi önler. Tek katmanlı ve iletken olmaları gerekmektedir. Bileklikle de bağlanabilecek şekilde dizayn edilmişlerdir.

Antistastik yer kaplamaları: Karbon yedirilmiş plastik alaşımlıdırlar. Taban bakır baralarla örülmüş ve topraklanmıştır. Yapışkanı karbonludur, iletim sağlanmış aynı zamanda yürüme esnasında statik elektrik oluşturması önlenmiştir. Özel iletken özelliği olan kimyasallar ile silinmedir. Özellikle deterjan vb. malzemelerle silindiğinde üzerinde çok ince yalıtkan tabaka oluşacağı düşünülerek,  kimyasal temizleyiciler yoksa yalnızca temiz nemli bez ile silinmelidir.

Antistatik kimyasallar: Elektronik Kart (PCB) temizleme kimyasalları olup çok çeşitleri mevcuttur. Ülkemizde de üretilmeye başlanmıştır. Halı, vinylex gibi malzemelere tatbik edildiğinde çok ince antistatik katman oluştururlar. Antistatik örtü, yer kaplaması gibi zeminlere sürüldüğünde antistatik özelliklerini artırır ve uzun ömürlü olmalarını sağlar. 

Bir odadaki cisim üzerindeki statik yük, hava yoluyla + ve - yüklü iyonlar gönderilerek de nötr hale getirilebilir. Bu sistemler pahalı olduğundan çok ekonomik çözümler olarak görülmezler. + ve – yüklü iyon üreteci bir sistem sayesinde, yüklü cisimlerin üzerine o cisimleri nötr edecek şekilde zıt yüklü iyonlar püskürtülür.